MENÜ
Ankara 21°
Anayurt Gazetesi
PAYLAŞ 
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
Facebook'ta Paylaş
BİLGİLENDİRİLMİŞ RIZA  VEYA AYDINLATILMIŞ ONAM
Dr. Mehmet Hüseyin TEBRİZİ
YAZARLAR
18 Mart 2020 Çarşamba

BİLGİLENDİRİLMİŞ RIZA VEYA AYDINLATILMIŞ ONAM

Aydınlatılmış onam veya bilgilendirilmiş rıza kavramının amaç, tanım, kapsam, çerçeve ve hukuki geçerlilik konularına daha sonraki yazılarımızda değinilecektir. Bu konulardaki dikkate değer noktaların detaylı bir şekilde anlaşılmasının neden önemli olduğunu vurgulamak için bu yazı kalem alınmıştır. Aydınlatılmış onam veya bilgilendirilmiş rıza kavram olarak tam örtüşmese de çoğunlukla aynı anlamda kullanılmaktadır. Bu kavram hastanın özerkliği ve kendi geleceğini belirleme ilkesine dayanan irade açıklaması temeline oturmaktadır. Bu husus aynı zamanda tıbbi uygulamaların hukuka uygun hale getirilmesinin ilk ve önemli koşullarından biridir. Hastanın sadece aydınlatılmasına yetinerek onun vücut bütünlüğü üzerinde müdahale edilmesi yasalar tarafından korunmamaktadır. Acaba hastanın aydınlandığına dair bir kanaat oluştu mu, somut bir ifadeyle hastanın aydınlandığına hekim aydınlandı mı sorusunun cevabı aranmaktadır!

Anayasamızın 17. Maddesinde özellikle “Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz” ifadesi yer almaktadır.     

Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 22. Maddesi de tıbbi müdahalede bulunma şartı olarak hastanın rızasının varlığını düzenlemiştir.

Bu düzenlemeler ve yasalarımızda yer yer bulunan hükümler kapsamında kişinin vücut bütünlüğüne yapılacak her türlü müdahale kural olarak çoğu durumlarda onun yararına olması gerekli ancak yeterli olmadığı sebebiyle hukuka aykırıdır. Herhangi bir tıbbi uygulama hastanın yararına olsa bile uygulanan tıbbi müdahale hastanın rızasının olmadığı yerde hukuksal yanı sıra cezai sorumluluğu beraberinde getirir. Şüphesiz reçete yazma da bir tıbbi müdahaledir! Öncelikle hastanın bilgilendirilip, yapılacak tıbbi müdahalenin kendisi üzerinde bütün detayları ile birlikte, sonuçlarının ne olduğu hakkında yeterli bilgi sahibi olmasından sonra rızasının alınması gerekir. Acil durumlar veya belli şartlar altında ameliyat bölgesinin genişletilmesi gereği gibi hayati durumlar bu kuralın istisnaları arasındadır. Bu kapsamda kimi durumlarda tıbbi uygulamanın sadece ilk baştaki safhası değil ilerleyen durumlarda da gerekli aşamalarda gerekli ve önemli bilgilerin verilmesi ve hastayı aydınlatarak bir kez daha onamının alınması önem arz etmektedir. Bunun gibi gelişebilecek veya gelişmiş komplikasyon durumlarında nasıl bir yol izlenmesi ve durumun yönetilmesi hakkında da hastaya bilgi verilmesi gerekir. Aydınlatılmış onamın (Bilgilendirilmiş rızanın) alınması kural olarak şekle tabii değildir. Yazılı veya sözlü olabilir. Ancak rıza yazılılık şartına uyularak her zaman geri alınabilmektedir. Bu kuralın istisnaları dışında uygulamada A-2 kâğıdı hasta veya hasta yakını tarafından imzalatılarak sağlık kurumu arşivinde tutulmaktadır. Bir tıbbi müdahalenin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran olmazsa olmaz şartı hukuka uygun olarak alınmış rızadır. Bütünsel bakışla kişinin vücut bütünlüğüne yapılacak her türlü müdahalede kişinin yararına ve rızasına dayanarak hareket etmek gerekir. Bu bağlamda önemli bir ispat aracı olan bilgilendirilmiş rıza formunun hazırlanmasında oldukça dikkat sarf edilmesi gerekir.

Bir tıbbi girişim sonrası bilgilendirilmiş rıza ile ilgili uyuşmazlıklarda, hastanın rızasının hiç alınmaması durumunda, bir başka ifadeyle hastayı aydınlatmamak ve onamını almamak tıbbi veya mesleki kurallara aykırı hareket edildiği anlamında hukuka aykırılık nedeniyle sorumluluk sebebi olacaktır.

Ancak aydınlatmada ve alınan rızada hekimin kusuru varsa, örneğin hatalı veya eksik aydınlatma durumunda özen yükümlülüğünün ihlali anlamında aydınlatma kusuru olarak tıbbın kötü uygulanması (malpraktis) sorumluluğunu beraberinde getirecektir. Bunun gibi aydınlatma ve rıza durumu gerçekleşmesine rağmen hekimin müdahalesi tıp bilimin gerektirdiği şekilde yapılamamış, hekim tıbbi müdahaleyi kusurlu bir şekilde yapmış ise, başka ifadeyle yapılan işlem güncel tıbbi standartlara uygun değilse aydınlatma ve rıza varlığı hekimin sorumluluğunu kaldırmaz!

Yorum Ekle
Yorumunuz gönderildi
Yorumunuz editör incelemesinden sonra yayınlanacaktır
Yorumlar
 Niyazi Armutcuoglu
 19 Mart 2020 Perşembe 11:31
Yazarin saglik hukuna iliskin yazilarini ilgi ve beğeni ile okuyorum. Bu konulardaki aydinlatici çabalarını takdirlekarsiliyorum. Kendisinin ve sayin yayin organinizin bu aydınlatıcı faaliyetinin devamini bekler, badarilar dilrim.
Yazarın Diğer Yazıları
Sayfa başına gitSayfa başına git
Masaüstü Görünümü  ♦   İletişim  ♦   Künye
Copyright © 2020 Anayurt Gazetesi